Kuruyemiş ürünlerinde üretim miktarlarının artmasına rağmen tüketicinin karşılaştığı fiyatlarda beklenen düşüş yaşanmadı. Fındık, Antep fıstığı, badem ve ceviz gibi ürünlerde üreticiden çıkan fiyat ile marketlerdeki satış fiyatı arasında yüksek farklar oluştu.

Ürünlerin tüketiciye ulaşana kadar birden fazla aşamadan geçtiği belirtilirken, her aşamada ortaya çıkan maliyet ve kâr payının son satış fiyatına yansıdığı ifade edildi. Üreticiden tüccara, toptancıdan işleme tesisine, paketleyiciden dağıtıcıya ve markete kadar uzanan süreçte ürünlerin birkaç kez el değiştirdiği kaydedildi.

Ürünler tüketiciye ulaşana kadar birkaç kez el değiştiriyor

Kuruyemiş fiyatlarının oluşumunda ürünlerin üreticiden çıktıktan sonra geçtiği tedarik zincirinin önemli bir etkisi olduğu belirtildi. Ürünlerin tarladan veya bahçeden çıktıktan sonra doğrudan tüketiciye ulaşmadığı, farklı ticari aşamalardan geçtiği ifade edildi.

Konuya ilişkin değerlendirmede, “Tarladan toptancıya kadar, toptancıdan bir toptancıya daha, ondan tezgaha inene kadar 3-4 kere el değiştiriyor” ifadeleri kullanıldı.

Üreticiden tüccara geçen ürünler daha sonra toptancı, işleme tesisi, paketleyici ve dağıtıcı gibi farklı aşamalardan geçebiliyor. Son aşamada market veya kuruyemişçiye ulaşan ürünün fiyatına bu süreçlerde oluşan maliyetler ve kâr payları ekleniyor.

Bu durum, üretim tarafındaki fiyat ile tüketicinin markette karşılaştığı etiket arasında önemli farklar oluşmasına neden oluyor.

Fındık ve Antep fıstığında fark 1.000 lirayı aşıyor

Fiyat farkının en dikkat çekici olduğu ürünlerden biri fındık oldu. Üreticide kilogram fiyatı 170 ile 255 lira arasında değişen fındık, marketlerde 675 liradan başlayan fiyatlarla satılıyor. Ürünün market fiyatı bazı noktalarda 1.250 liraya kadar yükseliyor.

Antep fıstığında da benzer bir tablo ortaya çıkıyor. Üreticiden kilogramı 600 liraya alınan Antep fıstığının marketlerdeki satış fiyatı 1.900 liraya kadar çıkıyor.

Bademde üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkı daha da belirgin hale geliyor. Kilogramı üreticide 200 lira seviyesinden başlayan badem, marketlerde 670 liradan satışa sunulurken bazı ürünlerde fiyat 1.350 liraya kadar yükseliyor.

Cevizde ise üretici fiyatı kilogram başına 280 liradan başlıyor. Tüketicinin karşılaştığı market fiyatı ise 1.100 liraya kadar çıkıyor.

Market fiyatları üretici fiyatlarının katlarına ulaşıyor

Ortaya çıkan fiyatlar, kuruyemiş ürünlerinin üreticiden tüketiciye ulaşana kadar önemli ölçüde değerlendiğini gösteriyor. Özellikle badem, fındık, Antep fıstığı ve cevizde üretici fiyatı ile raf fiyatı arasında birkaç katlık fark oluşuyor.

Fiyat oluşumunda büyük marketlerin de önemli bir konuma sahip olduğu değerlendirilirken, ürünlerin toplu şekilde satın alınması ve satışa sunulması sürecinin fiyatlara etkisi tartışılıyor.

Konuya ilişkin değerlendirmede, “Ürünleri alıp getirip bir yerde satıyorlar. Burada bir borsa oluşuyor. Büyük marketler bu maliyetini belki pazardan daha da ucuza alıyor ama bize çok fazla pahalıya satıyor” ifadelerine yer verildi.

Kuruyemiş ürünlerinde üretimin artmasına rağmen tüketici fiyatlarının aynı oranda gerilememesi, üretici ile market arasındaki tedarik zincirinin fiyat oluşumundaki etkisini yeniden gündeme getirdi.